مفعول مطلق چیست و چند نوع دارد؟

مفعول مطلق چیست

مفعول مطلق یک مصدر منصوب است و غالباً از جنس خود فعلی است که در جمله ذکر شده، و برای نشان‌ دادن تأکید و یا نوع انجام یافتن فعل و یا تعداد دفعات انجام فعل می‌آید.
پس نشانه‌های مفعول مطلق این چنین است: مصدر، منصوب، غالباً از جنس فعل ذکر شده در داخل جمله.

انواع مفعول مطلق

  • مفعول مطلق تأکیدی
  • مفعول مطلق نوعی
  • مفعول مطلق عددی

مفعول مطلق تأکیدی

اگر تحقق یک فعل برای مخاطب مورد تردید و شک قرار گرفته باشد، برای تأکید و از بین بردن شک و ابهام مصدر هم ریشه فعل برای کمک به فعل می‌آید، که به آن مفعول مطلق تأکیدی می‌گویند. اگر در کنار این مصدر ذکر شده، صفت و یا مضاف ‌الیه نیاید، مفعول مطلق تأکیدی است.
به مثال زیر توجه کنید:

وَكَلَّمَ اللّهُ مُوسَى تَكْلِيمًا . 

و خدا با موسى آشكارا سخن گفت.

 همان‌طور که مشاهده می‌کنید در این مثال (تَکْلِیمًا) از جنس خود فعل است و مصدری منصوب و بعد از آن مضاف‌ الیه و صفت نیز نیامده‌است و برای تاکید ذکر شده‌است پس مفعول مطلق تأکیدی است.

مفعول مطلق نوعی

اگر در کنار مصدر مفعول مطلق، صفت و یا مضاف ‌الیه بیاید، مفعول مطلق نوعی یا بیانی بدان گویند.
به مثال زیر توجه کنید:

فَاصْبِرْ صَبْرًا جَمِيلًا . 

پس صبر کن صبری زیبا.

 در این مثال (صَبْرًا) یک مصدر منصوب از جنس خود فعل ذکر شده در جمله است با این تفاوت که در اینجا بعد از آن صفت آمده است که در این صورت می‌گوییم (صَبْرًا) در این مثال مفعول مطلق نوعی است.

مفعول مطلق عددی

گاهی اوقات مفعول مطلق برای تعیین کردن تعداد دفعات انجام فعل می‌آید که در این حالت مصدر همراه با ة می‌آید (اسم المرة) که به این نوع مفعول مطلق، مفعول مطلق عددی گویند.
به مثال زیر توجه کنید:

ضَرَبْتُ ضَرْبَةً . 

یک‌بار زدم.

 در اینجا (ضَرْبَةً) یک مصدر منصوب با ة است که از جنس فعل است و برای بیان تعداد دفعات انجام فعل آمده، لذا بدان مفعول مطلق عددی گویند.

برخی از مصادر به علت كثرت تكرار بدون فعل به كار می‌روند، در واقع فعلشان محذوف است:

  • شُکْراً
  • جِدّاً
  • حَقّاً
  • مَعَاذَ الله
  • صَبْراً
  • مَهْلاً

البته باید خاطر نشان کرد که در دوره دبیرستان فقط 2 نوع اول مفعول مطلق یعنی نوعی و تاکیدی را میخونید و مورد سوم برای اطلاعات بیشتر میباشد.

البته بايد توجه داشت كه اين مصادر ممكن است جزء اركان اصلی جمله باشند و نقشی غير از مفعول مطلق داشته باشند.

دقت داشته باشید هرجا در داخل جمله مصدر منصوبی از جنس خود فعل آید، مفعول مطلق است. اگر بعد از آن مصدر صفت یا مضاف الیه نیامده باشد، مفعول مطلق تأکیدی است؛ و اگر آمده باشد نوعی است. اگر مصدر همراه با ة باشد، عددی است.

اعراب مفعول مطلق

مفعول مطلق منصوب است. نصب آن به دلیل معرب بودن مصدر است. بیشتر اعرابش اصلی است و گاهی فرعی اگر مثنی و یا جمع مؤنث سالم باشد. و تقدیری اگر مصدر مقصور باشد.
به مثال‌های زیر توجه کنید:

ضَرَبْتُ ضَرْبَةً، ضَرْبَتَيْن، ضَرَبَات . 

یک‌بار زدم، دوبار زدم، چند بار زدم.

 ضَرْبَةً: اعراب اصلی با فتحه/ ضَرْبَتَيْن: اعراب فرعی با یاء/ ضَرَبَات: اعراب فرعی با کسره.

ترجمه مفعول مطلق

مفعول مطلق در زبان فارسی از قیدها به شمار می‌آید، در ترجمه مفعول مطلق تأکیدی از قید‌های تأکیدی استفاده می‌کنیم. مانند: به‌راستی، کاملاً، قطعاً، حتماً، …
در ترجمه مفعول مطلق نوعی دارای صفت، می‌توانیم تنها صفت را ترجمه کنیم و یا احیاناً هر دو باهم.
به مثال زیر توجه کنید:

جَلَسَ التِّلْمِيذُ جُلُوساً جَمِيلاً . 

دانش‌آموز زیبا نشست./ دانش‌آموز نشست، نشستی زیبا.

اما اگر مفعول مطلق نوعی با مضاف الیه بود، از قیدهای: چون، هم‌چون، مانند، … استفاده می‌کنیم. اما در ترجمه مفعول مطلق عددی: یک‌بار، دو بار، سه بار، بارها، ….

دو كلمه (کل، بعض) اگر مضاف به مصدر شوند، نقش مفعول مطلق دارند:
در ترجمه کل و بعض که به نیابت از مفعول مطلق می‌آیند، از قیدهای کاملاً، تا حدی، … استفاده می‌کنیم.
به مثال‌های زیر توجه کنید:

اَكْرَمَهُ كُل الاِكْرَام . 

کاملاً او را گرامی می‌دارم.

اَكْرَمَهُ بَعْض الاِكْرَام . 

تا حدی او را گرامی می‌دارم.

اگر مفعول مطق نوعی با جمله وصفیه بود به ترجمه جمله وصفیه اکتفا می‌کنیم و دلیل برای ترجمه مصدر نیست.

در عربی دبیرستان انچه مد نظر ماست 2 نوع تاکیدی و نوعی مفعول مطلق میباشد؛همچین ممکن است در سوالات تستی به جای مفعول مطلق نوعی یا تاکیدی از دو عبارت موکد للفعل و مبین للنوع هم استفاده شود.

درسنامه را درست بخوانید و به سراغ تست زنی از این مبحث بروید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *